تاریخچه چای

چای ، یک نوشیدنی منحصر به فرد که جهان را تغییر داد!

طبق روایت افسانه چای ، این نوشیدنی در ۲۷۳۷ پیش از میلاد توسط «شن نونگ» ، امپراطور چین کشف شد و آن زمانی بود که چندین برگ چای با باد به داخل ظرفی از آب جوش افتاد. از زمان سلطنت سلسله «هان» (۲۰۶ تا ۲۲۰ پیش از میلاد ) ظروف چای کشف شده است. در زمان سلسله «تانگ» (۹۰۶– ۶۱۸ بعد از میلاد) چای از آن چنان شهرتی برخوردار بود که نویسنده ای به نام «لویو» نخستین کتاب مختص به چای را با عنوان «چا چینگ» یا «چای کلاسیک» نوشت. اندکی بعد ، موبدان بودایی ژاپن که پیشتر برای تحصیل به چین آمده بودند ، این نوشیدنی را با خود به ژاپن بردند و خیلی زود ، چای به مثابه بخش عظیمی از فرهنگ آنان مبدل شد.

ورود چای به سایر نقاط جهان

تاجران و مبلغین مذهبی پرتغالی احتمالاً نخستین اروپایی هایی بودند که چای را آزموده و با خود نمونه هایی از آن را به اروپا بردند. ولی نخستین کسانی که این محصول را به صورت عمده و توسط کشتی به اروپا حمل کردند ، هلندی ها بودند. آن ها با تأسیس یک پایگاه تجاری در «جاوا» ، اولین محموله چای را از «چین» ، از طریق «جاوا» در سال ۱۶۰۶ به «هلند» ارسال کردند. خیلی زود چای به عنوان یک نوشیدنی به روز در «هلند» و دیگر کشورهای غرب اروپا رواج یافت ؛ اما قیمت گران آن باعث شد که از خانه اشراف زادگان و توانگران بیرون نیاید.

ورود چای به بریتانیا

در همین زمان ، نشانه هایی از حضور چای در بریتانیا در دست است ؛ اما مراسم ازدواج شاه «چارلز» دوم با شاهدخت پرتغالی «کاترین برا گانزا» بود که اشتیاق به نوشیدن چای را در آن سرزمین همگانی ساخت. درواقع ، می توان کاترین را یک معتاد به چای نامید و عشق وافر او به این نوشیدنی ، خیلی زود ، چای را به اوج اشتهار رساند و آنرا در کاخ و سپس به فضایی گسترده تر و در خانه و کاشانه اشراف زادگان و توانگران کشاند. پیش از سال ۱۸۳۴ اکثر چای مصرفی بریتانیا از چین به آن جا ارسال می شد. در همان سال ، امتیاز انحصاری شرکت هند شرقی در باب تجارت با چین به پایان دوره خود رسید و این امر ، باعث شد آن شرکت به کاشت چای در هندوستان بیندیشد که از نظر تاریخی مرکز کلیه فعالیت های آن ها بود. این حرکت با موفقیت شایانی رو به رو گشت و تا سال ۱۸۸۸ میزان واردات چای هندی به بریتانیا از میزان واردات چای چینی پیشی گرفت. پایان انحصار شرکت هند شرقی همچنین باعث شد تا تجارت چای برای همگان آزاد شده و عبور و مرور کشتی های حمل چای از رودخانه «کانتون» در چین تا رودخانه «تیمز» در لندن آزادانه انجام شود. هنگامی که کانال سوئز به روی کشتی های بخار عازم چین گشوده شد ، جهشی دیگر در این پیشرفت ایجاد گردید.

 

ورود چای به ایران

تاریخ ورود چای و گسترش آن در ایران را به طور دقیق نمی توان تعیین نمود ، ولیکن برطبق روایت های جهانگردان ( مانند پیتر دولاواله و دوک هلشتاین ) مصرف چای در ایران به قرن هفدهم یعنی عصر صفویه بر می گردد و پس از ورود اسلام ابتدا قهوه به عنوان نوشیدنی متداول رایج گردید و سپس چای جایگزین آن شد.
برای اولین بار کشت چای در سال ۱۲۶۲ توسط شخصی به نام حاج محمد حسین اصفهانی در ایران آغاز شد ، ولیکن به علل نامعلوم رواج نیافت. پس از وی این آرزوی دیرینه ایرانیان فقط با همت محمد میرزا چایکار ( کاشف السلطنه ) برآورده شد.

خواص و فواید چای
ارزش غذایی چای

چنانچه چای بدون شیر یا شکر مصرف شود ، فاقد کالری بوده و افزودن مقداری شیر نیمه چرب به آن ، حدود ۱۳ کالری به هر فنجان افزوده و چای را به جایگزینی مناسب و سالم برای اغلب نوشیدنی ها تبدیل خواهد کرد. چای به عنوان یک منبع طبیعی «فلوراید» ، «پتاسیم» ، «منگنز» و «ویتامین B2» شناخته شده است .

کافئین

در خصوص عوارض جانبی کافئین در چای و قهوه ادعاهای بسیاری شده است. یک فنجان چای به طور متوسط حاوی تقریباً نیمی از مقدار کافئینی است که در یک فنجان قهوه موجود است ، یعنی حدود ۳۳ میلی گرم کافئین در میانگین ۱۹۰ میلی لیتر چای. مصرف کافئین مناسب برای بزرگسالان میزان ۳۰۰ میلی گرم بوده و لذا نوشیدن تقریباً پنج فنجان چای در روز ما را در این حاشیه امن توصیه شده قرار می دهد.

کاهش وزن

اخیراً مشخص شده است که چای، به خصوص چای سبز و چای سفید در بزرگسالان با کاهش وزن ارتباط مستقیم دارند. این ارتباط بر اساس تأثیر چای بر سوخت و ساز چربی های بدن شکل گرفته و درنتیجه چنانچه در رژیم غذایی گنجانده شود می تواند به یک برنامه کاهش وزن مؤثر تبدیل شود. توصیه دیگر در این خصوص آن است که مصرف چای سبز می تواند با بهبود متابولیسم چربی ، میزان تحمل و پایداری را در تمرینات ورزشی بالا ببرد.

کاهش بروز سرطان

مطالعات متعدد و ادعاهای بسیاری بر این نکته اصرار دارند که چای در برابر چندین نوع سرطان مانند سرطان های ریه ، تخمدان ، سینه ، پروستات ، دهان و معده و نیز «گاستریت» که مرحله پیش از سرطان است ، در بدن ایجاد مقاومت می کند. در حالی که هیچ تحقیقی تاکنون چگونگی تأثیر ضدسرطانی چای را مشخص نکرده ، ولیکن چای و فلاونوئیدها به عنوان عامل بالقوه در پیشگیری سرطان در حیوانات و نمونه های آزمایشگاهی معرفی شده اند. تحقیقات گسترده ای در این زمینه در حال انجام است تا دانشمندان را به سوی کشف واقعیت در این امر مهم ترغیب نماید

هیدراسیون یا آب پوشی

باوری قدیمی وجود دارد که طبق آن نوشیدنی های کافئین دار مانند چای تأثیری منفی بر هیدراسیون داشته و به طور بالقوه باعث دفع آب بدن می شوند. اما حقیقت این است که مصرف چای باعث ایجاد هیچ اثر ادرار آوری نشده است، مگر آن که میزان نوشیدن آن در هر بار مصرف بیش از ۳۰۰ میلی گرم کافئین را وارد بدن نماید. این مقدار معادل شش یا هفت فنجان چای در هر وعده می باشد. بنابراین از آنجا که ۹۹ درصد چای را آب تشکیل می دهد، می تواند انتخابی مناسب برای پاسخ گویی به نیاز مایعات روزانه بدن باشد.

کاهش بروز بیماری های قلبی – عروقی

مطالعات و تحقیقات متعددی در مورد رابطه مستقیم مصرف چای به ویژه حضور «فلاونوئید» با کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلبی و سکته انجام شده است و شواهد علمی به دست آمده که حاکی از اثرات بالقوه و مثبت این ماده بر سلامتی بوده است. نتیجه گیری منطقی این بحث آن است که نوشیدن چای سبز و سیاه مطابق با توصیه های غذایی، بدن را در برابر بیمار های قلبی – عروقی مقاوم

سلامت دهان و دندان

نوشیدن چای بدون اضافه کردن شکر و قند، تأثیرات سودمند متعددی بر جلوگیری از پوسیدگی دندان دارد. گیاه چای ، «فلوراید» موجود در خاک را استخراج کرده و در برگ های خود انباشته می سازد؛ به همین دلیل چای منبع طبیعی سرشار از فلوراید بوده که در جلوگیری از پوسیدگی دندان نقش به ســزایـی دارد. جذب «فلوراید» با مصـــرف چـــای دو چندان می گردد.

آنتی اکسیدان ها و رادیکال های آزاد

میوه ها و سبزیجات در تمام دنیا به عنوان منابع سرشار از آنتی اکسیدان ها شناخته شده اند؛ اما به وجود آنتی اکسیدان در چای اشاره چندانی نشده است. در حقیقت چای سرشار از آنتی اکسیدان های متعلق به گروه «فلاوُنوئید» ها است که در نحوه مبارزه با رادیکال های آزاد در بدن بسیار مؤثر می باشند.

عملکرد حافظه

محققانی که بروی بیماری جنون، زوال قدرت شناخت و بیماری آلزایمر مطالعه می کنند، دریافته اند کسانی که چای مصرف می کنند نسبت به کسانی که چای نمی نوشند دچار زوال شناختی کمتری شده اند.

سنت نوشیدن چای در ایران
چای قند پهلو یا دیشلمه

در فرهنگ ایران چای علاوه بر اینکه محصولی زراعی به حساب می آید ، مصرف آن در نوع خود تبدیل به فرهنگ خاصی شده و این فرهنگ متـناسب با شرایط اقلیـــمی و همچنین آداب و رســوم محلی تـا حـدود زیــادی در نقــاط مختـلف ایـران متفاوت می باشد. به طور کلی میتوان گفت که امروزه چای جزو لاینفک زندگی اکثریت اقوام ایرانی شده است و در مراسم ، اعیاد ، جشن ها و سوگواری ها در تمام شهرها و روستاها جایگاه خاص خود را دارا می باشد.
استکان های کمرباریک هم در فرهنگ چای خوری ایرانیان جایگاه خاص خود را دارند. در طراحی این استکان ها نکات خاصی در نظر گرفته شده است که در نوع خود جالب می باشند ، مثلاً گودی کمر استکان های چای خوری باعث می شود که آنها به آسانی در دست قرار گیرند.

یک فنجان چای لبریز ، لب سوز ، لب دوز

نمونه ای از فرهنگ مرسوم در چایخانه های قدیمی می باشد. بدین صورت که شخصی که یک یا چند استکان چای صرف کرده و دیگر تمایلی به صرف چای ندارد ، استکان چای خود را بر روی نعلبکی می خواباند و قهوه چی مادام که مشتریان استکان های خود را بر روی نعلبکی نخوابانده اند ، برای آنها چای سرو می کند.
با رواج این شیوه نوین در محافل اشرافی ، سنت نوشیدن چای عصرانه مستلزم فضاسازی و تمهیدات بسیاری شد که با سلیقه و شیوه برپایی مراسم ارتباط نزدیکتری داشت و صرفاً از ارائه یک فنجان چای ساده با قدری کیک به شیوه ای پیچیده تر تبدیل گشت. زمان نوشیدن یک فنجان چای و خوردن غذا طولانی تر و ظواهر ظرف و ظروف نیز تغییر یافتند. غذاها در کنار نانهای نازک ویفری و کره یا ساندویچ و کیک های دلپذیر و کلوچه که به طور زیبایی روی رومیزی های ظریف تزئین می شدند ، خوشمزه تر به نظر می رسیدند.
با چنین آداب و رسوم اجتماعی مرتبط با چای عصرانه ، طبیعی است که در طول زمان ، آیین های بسیاری در مورد این امر شکل گرفته باشند. میزبان مسؤولیت ریختن چای را بعهده دارد و سپس در میان حاضرین چای توزیع خواهد شد. میزبان در کنار چای ، بیسکویت، برشی از کیک خامه ای یا شکلاتی تعارف می کند ولذت نوشیدن یک فنجان چای عصرانه دوچندان می شود.

سنت نوشیدن چای عصرانه در انگلستان

سنـت نوشیـدن چـای عصـرانه در اواسط قرن نوزدهم میلادی در بریتــانیـا آغاز شد. در میان قشر متوسط و اشراف، ناهار بین ساعت ۱۲ تا ۱ ظهر و شام نیز در ساعات دیرتر بین ۷ تا ۸ بعدازظهر صرف می شد. پیدایش سنت نوشیدن چای عصرانه در سال ۱۸۴۱ به «آناماریا» ، هفتمین دوشس «بدفورد» نسبت داده می شود که تصمیم گرفت
فاصله زمانی زیاد بین دو وعده غذایی ناهار و شام را با نوشیدن چای و خوراکی مختصری در میانه روز پر کند.
دوشس با دعوت از میهمانان متعددی در پیوستن به وی در این مراسم ویژه، ایده جالب و جذاب خود را به تأیید همگان رسانید و بتدریج عموم مردم جذب آن سنت شدند.

ازلحاظ سنتی، چای بر اساس درجه و دوره تخمیر شدن (اکسیداسیون) برگ‌ها، به گروه‌های زیر طبقه‌بندی می‌شود:

چای سفید:

برگ‌های تازه (جوانه‌ها) که تحت عمل [اکسیداسیون] قرار نگرفته‌اند؛ شکوفه‌های چای را برای جلوگیری از تشکیل سبزینه (کلروفیل) از نور خورشید می‌توان دور نگه داشت. چای سفید نسبت به دیگر انواع چای در مقادیر کمتری تولید می‌شود و می‌تواند از همان نوع چای که با روش‌های دیگر تولید شده ازلحاظ قیمت نسبتاً گران‌تر تمام شود. این نوع چای در کشورهای دیگر به غیر از چین، کمتر شناخته شده‌است، اگرچه این شناخت با عرضه چای سفید به شکل کیسه‌ای، و نیز چای سفید سرد و فوری، بیشتر شده‌است.

چای سبز:

فرایند اکسیداسیون پس از گذشت زمان اندکی از طریق حرارت یا با بخار که یک روش سنتی ژاپنی است یا به وسیله بو دادن آن در تابه‌های داغ، به عنوان یک روش سنتی چینی متوقف می‌شود. برگ‌های چای را می‌توان به شکل برگ‌های جداگانه یا تبدیل شده به حبه که برای تولید چای باروتی استفاده می‌شود، برای خشک کردن کنارگذاشت. فرایند اخیر، زمان‌بر بوده و به عنوان نمونه تنها برای چای‌های زرین (pekoe) با کیفیت بالا استفاده می‌شود. چای یک یا دو روز پس از چیدن، فرآوری می‌شود.
چای اولانگ (Oollong): عمل اکسیداسیون در حد فاصل بین استانداردهای زمانی مربوط به چای سبز و چای سیاه متوقف می‌شود. فرایند اکسیداسیون دو تا سه روز به طول خواهد انجامید.

چای قرمر (چای سیاه):

می‌گذارند برگ‌های چای بطور کامل اکسیده شود. چای سیاه در بیشتر نقاط جنوب آسیا (هند، سریلانکا، بنگلادش، پاکستان و غیره)، و نیز درقرن اخیر دربسیاری از کشورهای آفریقائی از جمله کنیا، بروندی، روآندا، مالاوی و زیمبابوه متداول بوده‌است. ترجمه لغت به لغت عبارت «چای قرمز» را در زبان چینی، می‌توان برای عاشقان چای بکار برد. چینی‌ها آن را «چای سرخ» می‌نامند زیرا رنگ مایع دم کرده آن سرخ است. غربی‌ها هم آن را «چای سیاه» می‌گویند چون برگ‌های چایی که معمولاً دم می‌کنند به رنگ مشکی است. اما چای قرمز به رویبوس نیز اشاره می‌کند، که یک ماده دم‌کردنی گیاهی دم‌نوش رایج در آفریقای جنوبی محسوب می‌شود. فرایند اکسیداسیون از حدود دو هفته تا یک ماه طول خواهد کشید. چای سیاه در طبقه‌بندی دیگر به عنوان چای «ناب» خرد، پخش و به هم پیچیده، روش تولیدی که درسال۱۹۳۲ابداع شده‌است) مطرح می‌شود. چای‌های سیاه غیر مخلوط نیز از طریق مکان، زمان و فصل (اول، دوم، یا پاییز) تولید خود شناخته می‌شوند.

پوئر (Pu-erh):

در فلات کانتون چین به عنوان پولی (polee) نیز خوانده می‌شود)، دو نوع از این چای وجود دارد، «خام» و «رسیده». نوع خام یا سبز آن را می‌توان بلافاصله مصرف نمود یا گذاشت تا رسیده‌تر شود. طی فرایند رسیدن گیاه چای، چای متحمل عملیات تخمیر ثانویه و میکروبی (باکتریایی) می‌شود. پوئر رسیده از از برگ سبز چای ساخته می‌شود که بطور مصنوعی اکسیده می‌شود تا به طعم فرایند رسیدن طبیعی خود نزدیک شود. این عمل تحت فرایند مشابهی کنترل می‌شود تا آنها را با هم ترکیب نماید که در آن هم رطوبت و هم دمای چای بطور دقیقی تحت نظارت قرار می‌گیرد. هردو نوع چای پوئر معمولاً به اشکال مختلفی متراکم می‌شوند ازجمله قالبی، قرص‌مانند، کاسه‌ای شکل یا قارچ‌مانند. درحالی که بیشتر انواع چای درهمان سال اول تولید خود، مصرف می‌شوند، اما چای پوئر را برای بهبود طعم آن می‌توان دِیرتر مصرف کرد و نوع خامش را بین ۳۰ تا۵۰ سال و نمونه رسیده اش را بین۱۰ تا ۱۵سال نگهداری نمود، اگرچه کارشناسان و طرفداران آن درمورد دوره زمانی بهینه توقف فرایند رسیده شدن چای با هم اختلاف دارند. بیشتر اوقات، پوئر را برای مدت ۵ دقیقه درآب جوش خیس می‌کنند. علاوه براین، برخی از ساکنان تبت از پوئر را با کره گاو کوهاندار تبتی (yak)، شکر و نمک می‌جوشانند و چای کره گاوی که بسیار مقوی هم هست را تهِیه می‌کنند. چای‌هایی که همچون پوئر و لیوبائو Liu bao بر روی آنها اکسیداسیون ثانویه واقع می‌شود، در چین به عنوان چای سیاه شناخته می‌شوند. این را نباید با اصطلاح انگلیسی چای سیاه اشتباه گرفت که درچین به آن چای قرمز می‌گویند.

چای زرد:

یا تحت نام «چای با کیفیت» در دربار سلطنتی استفاده شود، و یا چای مخصوصی مشابه با چای سبز، این نوع چای مرحله کند تری از خشک را سپری می‌کند.

کوکیچا (Kukicha):

همچنین چای زمستان نیز نامیده می‌شود، کوکیچا از شاخه‌های کوچک و برگ‌های کهنه و هرس شده گیاه چای طی فصل زمستانه و با برشته‌سازی، عمل می‌آید. این ماده به عنوان یک غذای سالم در ژاپن و نیز در رژیم‌های افزایش طول عمر بطور رایجی مصرف می‌شود.

ژنمایکا (Genmaicha):

درزبان ژاپنی به معنای چای برنج قهوه‌ای رنگ است، آن چای سبزی است که با برنج خشک قهوه‌ای برشته شده (برخی اوقات برنج بوداده) ترکیب می‌شود، و در ژاپن بسیار متداول بوده اما درچین هم مصرف می‌شود.

چای گل (عطری):

چای‌هایی که با گل‌ها فرآوری یا دم می‌شوند و هر نوع گلی هم برای گونه خاصی از چای هم‌چون چای سبز یا سرخ، استفاده می‌شود. معروف‌ترین چای عطری، چای یاسمن (هیوآنگ پین در فلات کانتون، هوآچا که نوعی درخت گل در ماندارین چین است) یا چای سبز یا اولانگ معطر (یا دم شده) با گل‌های یاسمن است. گل‌های رز، سدر، لیچی (Lychee)، گل اسمانتوس، و گل داوودی نیز جزو گل‌های رایج مورد استفاده در این نوع چای هستند.

تی بگ (Tea-Bag) چیست؟

تی بگ (Tea-Bag) در واقع همان چای نپتون یا چای کیسه ای خودمان است. همه ما از چای کیسه ای استفاده نموده ایم. البته ما ایرانی ها چای دم شده را به انواع چای کیسه ای ترجیح می دهیم؛ اما قطعاً در مسافرت یا گردش از چای کیسه ای استفاده کرده ایم. مواردی مانند آماده شدن فوری چای و عدم نیاز به صافی باعث شده است تا چای کیسه ای محبوبیت بیشتری پیدا کند.

کاربردهای تی بگ چیست؟

شاید تجربه خیلی از ما از استفاده از تی بگ به نوع معمولی آن محدود شود اما این روزها انواع طعم های چای در غالب چای کیسه ای عرضه می شوند. حتی انواع دمنوش های گیاهی هم به شکل تی بگ قابل تهیه است. مانند تی بگ چای سبز، تی بگ بابونه، تی بگ گل گاوزبان. اینها نمونه هایی از دمنوش هایی است که می توانید خیلی سریع آن ها را آماده کنید.
امروزه در بسیاری از مکان های اداری یا حتی در منازل از انواع تی بگ برای پذیرایی نیز استفاده می شود. شما می توانید طعم های مختلف چای کیسه ای را به مهمان تان پیشنهاد دهید تا هر کدام را که به آن میل دارد انتخاب کند. تی بگ هایی مانند تی بگ هلو، تی بگ سیب، تی بگ لیمو و تی بگ پرتغالی از نمونه های معروفی است که در این دسته جا می گیرند.

 

فرم تماس